Beeldkwaliteitsplan Derk Boeremastraat

In Appingedam stonden 98 adressen voor een ingrijpende verandering. De versterkingsopgave van de Derk Boeremastraat, Westerkade, Karel Doormanstraat en Lisstraat betekende niet alleen nieuwe of versterkte woningen, maar wierp ook de vraag op hoe de woonomgeving als geheel er straks uit zou zien. En, belangrijker: hoe maak je zo’n plan als de mensen die er wonen allemaal een eigen verhaal, geschiedenis en verwachting hebben?

Met op de achtergrond de langdurige processen en onzekerheid waar veel bewoners van het aardbevingsgebied mee te maken krijgen, vroegen Nationaal Coördinator Groningen en de gemeente Eemsdelta niet om het maken van een beeldkwaliteitsplan vóór de bewoners, maar mét hen. Met dat doel werkte een breed team van architecten, architectuurhistorici en bouwkundige adviseurs samen aan deze opgave.

De belangrijkste opgave was niet alleen het maken van een goed beeldkwaliteitsplan, maar het ontwerpen van een proces waarin iedereen zich gehoord voelt en waarin verschillende stemmen daadwerkelijk invloed hebben op het resultaat. Gezamenlijke bijeenkomsten, een laagdrempelig inloophuis en huisbezoeken droegen daaraan bij.

Op het eerste gezicht leken de woningen in dit deel van Appingedam sterk op elkaar. Maar door langer te kijken, ontdekte het team steeds meer verschillen. In de gevelindeling en de achterliggende plattegronden, maar ook in details. Achter de ogenschijnlijke eenheid bleek een rijke en diverse woonwijk schuil te gaan, met een verrassend hoge woonkwaliteit.

De woningen zijn dragers van een persoonlijke en gedeelde geschiedenis. Daaruit voortkomend formuleerden bewoners een eenduidige wens: de wijk en woningen moesten in uitstraling en detail zo exact mogelijk worden teruggebracht. Ze wilden de kenmerken, de verhoudingen en de details van hun eigen wijk terugzien. Maar hoe borg je dat in een beeldkwaliteitsplan, wanneer er nog een architect en bouwer geselecteerd moeten worden?

De architecten en adviseurs deden een volumestudie. Daarbij waren de bestaande woningen het vertrekpunt: de indeling van de plattegronden, de gevels en de positie van de woningen op de kavels werden nauwkeurig onderzocht. Tegelijkertijd moeten de nieuwe woningen voldoen aan de eisen van nu. De uitdaging was daarom om ook voldoende houvast te bieden voor de uitvoering. Het beeldkwaliteitsplan moest voorkomen dat de kwaliteit van de bestaande wijk in de vertaalslag naar nieuwbouw verloren zou gaan.

Iedere bijeenkomst leverde nieuwe inzichten op. In gesprekken met bewoners ontdekte het team telkens nieuwe lagen in de wijk, die een plek in het beeldkwaliteitsplan kregen. In goed overleg met de opdrachtgevers werd een uitvraag geformuleerd waarin zowel de architect als de bouwer een evenwichtige rol in het vervolgproces krijgen. Beiden moeten aantonen dat ze de betekenis en complexiteit van de opgave begrijpen én in staat zijn deze goed te vertalen naar het ontwerp en de uitvoering.

Ook na de selectie blijft het team betrokken, zo begeleidt het de bewoners tijdens het selectieproces en in het vervolgtraject. Vanuit de rol als supervisor kunnen de architecten en adviseurs waar nodig bijsturen. Zo is het beeldkwaliteitsplan niet alleen een document waarin de ambities van de bewoners zijn vastgelegd, maar een actief instrument om die ambities gedurende het hele proces vast te houden.