Zandeweer - fase 1

In Zandeweer was een aantal verouderde woningen aan vervanging toe. De versterkings- en vernieuwingsopgave bood de kans om kwaliteiten die in de loop der tijd minder zichtbaar waren geworden, opnieuw een plek te geven in het dorp.

Uit onderzoek bleek dat de Poelweg en de Hoofdstraat onderdeel vormden van de oorspronkelijke dorpsstructuur. Maar langs de Poelweg waren historische doorzichten naar het landschap verloren gegaan en vormde de aanwezige bebouwing op verschillende plekken een barrière tussen dorp en landschap. Ook was de oorspronkelijke hiërarchie tussen de Poelweg en de latere Albert van der Zielstraat nog nauwelijks afleesbaar. Deze constatering vormde het vertrekpunt voor het ontwerp.

Samen met Goud Wonen ontwikkelde VMEZ Architecten een plan voor zeventien levensloopgeschikte woningen, kleinere gezinswoningen en grotere gezinswoningen. In plaats van één grootschalig woongebouw is gekozen voor een opzet die aansluit bij de historische ontwikkeling van Zandeweer.

Een belangrijk ontwerpprincipe was het versterken van de dorpse schaal. Richting de historische Hoofdstraat krijgen woningen compactere hoofdvormen, aansluitend op de oorspronkelijke korrel. De historische bebouwing vormde daarbij een belangrijke inspiratiebron. Elementen als krachtige kappen, gevels dicht aan de straat, markante schoorstenen en een zorgvuldig materiaalgebruik zijn vertaald naar eigentijdse woningen die geworteld zijn in hun omgeving.

Tijdens het ontwerpproces speelde de samenwerking met de toekomstige bewoners een belangrijke rol. Hoe worden ruimtes gebruikt? Waar is behoefte aan extra bergruimte? Op welke manier kan een woning comfortabel blijven voor de lange termijn? Verschillende plattegronden zijn aangepast en verfijnd op basis van ervaringen en wensen van bewoners. Hierdoor zijn woningen ontstaan die niet alleen technisch en architectonisch goed functioneren, maar ook beter aansluiten bij de mensen die er wonen.

Minstens zo belangrijk als de woningen zelf was de inrichting van de woonomgeving. Door de positionering van de bebouwing en het gebruik van lage hagen zijn opnieuw doorzichten naar het omliggende Groninger landschap ontstaan. Vanuit de openbare ruimte blijft het landschap zichtbaar en beleefbaar.

Binnen het plan is daarnaast veel aandacht besteed aan groen, biodiversiteit en klimaatadaptatie. Leibomen begeleiden de straten en zorgen voor schaduw en verkoeling. Een boomgaard met fruitbomen vormt een ontmoetingsplek voor bewoners en versterkt tegelijkertijd het groene karakter van het plan. In de gevels zijn nestkasten geïntegreerd. Biodiversiteit is niet als losse toevoeging benaderd, maar als integraal onderdeel van het ontwerp.

De woningen zijn ontworpen als energiezuinige en toekomstbestendige woningen met warmtepompen, zonnepanelen en een hoge mate van comfort. Tegelijkertijd bleef de menselijke maat leidend. Niet de techniek, maar het wonen stond centraal.

Door historische kwaliteiten als uitgangspunt te nemen, de kleinschaligheid van Zandeweer te versterken, bewoners actief te betrekken bij het ontwerpproces en de relatie met het landschap te herstellen, is een plan ontstaan dat verder gaat dan vervangende nieuwbouw alleen. Het resultaat is een eigentijdse woonomgeving die de identiteit van Zandeweer versterkt en laat zien hoe een relatief kleine woningbouwopgave een betekenisvolle bijdrage kan leveren aan de toekomst van een Gronings dorp.

Beeld: Ronald Zijlstra