Toekomstverkenning Lelylijn

Hoe zien wonen, werken en leven er in 2125 uit? En welke betekenis heeft een nieuwe spoorlijn daarbij? In opdracht van Projectorganisatie Lelylijn onderzocht De Zwarte Hond in samenwerking met Polyfern landscape architects welke impact de Lelylijn over honderd jaar kan hebben op gemeenschappen, landschap, economie en samenleving in Noord-Nederland.

Infrastructuur staat nooit op zichzelf, maar is bedoeld om bij te dragen aan mobiliteit, bereikbaarheid, leefkwaliteit en verbondenheid. Tegelijkertijd zijn de omstandigheden waarin de lijn over enkele decennia functioneert onzeker. Door honderd jaar vooruit te kijken, wordt zichtbaar hoe toekomstige ontwikkelingen de betekenis en het functioneren van de Lelylijn kunnen beïnvloeden. Daarmee biedt de verkenning inzicht in de keuzes die vandaag nodig zijn om de spoorlijn op lange termijn van betekenis te laten zijn.

Het uitgangspunt van de studie is dat de Lelylijn geen op zichzelf staande infrastructurele verbinding is, maar onderdeel van de regionale en nationale economie en samenleving. De economie van de toekomst wordt in toenemende mate bepaald door de condities van klimaat, bodem en water. De betekenis van de Lelylijn hangt daarmee samen met de economische en ruimtelijke kansen die de Nederlandse delta in de toekomst biedt. De verkenning rekt het denken over infrastructuur daarom letterlijk op: van spoorstaven en bielzen naar regionale gebiedsontwikkeling en de bijdrage daarvan aan de brede welvaart van Noord-Nederland.

Vier samenhangende regionale scenario’s vormen de basis voor de toekomstverkenning. Ze combineren verschillende snelheden van economische groei met de snelheid van de klimaattransitie en zijn gebaseerd op de Welvaart en Leefomgeving-scenario’s van het Planbureau voor de Leefomgeving. Elk scenario schetst een voorstelbaar toekomstbeeld voor 2125, met gevolgen voor samenleving, demografie, economie, mobiliteit en landschap. De betekenis, ligging en inrichting van de verbinding veranderen mee met de omstandigheden van de regio.

Voor ieder scenario is onderzocht welke landschappelijke en klimatologische condities in 2125 ontstaan, welke demografische ontwikkelingen plaatsvinden en welke economie en maatschappelijke context daaruit voortkomen. Vervolgens is in woord en beeld verkend hoe het tracé, de stations en de knooppunten zich binnen deze toekomsten kunnen ontwikkelen. Ook is onderzocht wat de gevolgen kunnen zijn op regionaal, nationaal en internationaal niveau en hoe de Lelylijn onderdeel wordt van de ‘Daily Urban Systems’ van bereikbaarheid en verplaatsing. In elk toekomstbeeld krijgt de Lelylijn een andere betekenis: van een verbinding voor dagelijkse verplaatsingen en forenzen tot een belangrijke transportas voor biobased producten.

Waar scenariostudies vaak vooral aantrekkelijke toekomstbeelden verbeelden, richt deze toekomstverkenning zich ook op het inzichtelijk maken van de ruimtelijke en sociaal-economische effecten van verschillende keuzes. Hiervoor is de Meetlat Brede Welvaart Lelylijn ontwikkeld. De beoordeling is daarbij gebaseerd op indicatoren als kansengelijkheid, bodem en water, bereikbaarheid, onderwijs, welzijn en gezondheid, wonen en werken. Zo worden niet alleen de kansen, maar ook de mogelijke consequenties van ieder scenario zichtbaar.

De meetlat laat zien dat elk toekomstbeeld eigen effecten en afwegingen kent. De toekomstverkenning maakt daarmee niet één toekomstbeeld leidend, maar laat zien welke keuzes nodig zijn om in verschillende omstandigheden tot een duurzame, veerkrachtige en leefbare regio te komen.